Wednesday, January 20, 2021

Награди за македонски автори на стрип фестивалот во Ваљево

На меѓународниот конкурс во рамки на стрип фестивалот во Ваљево, кој по четврти пат се одржа пред некој ден, традиционално дел од наградите отидоа кај македонски автори. Жирито во состав Зоран Стефановиќ, управител на Центарот за уметност на стрипот, Дејан Богојевиќ, мултимедијален уметник, и Ана Новаковиќ, историчарка на уметност, едногласно одлучија првата награда да им припадне на Александар Стеванов и Катерина Николовска-Тери, обајцата по потекло од Штип.
 
 
Наградата им е доделена за стрипот „Приказна за безбојното мече“ за кој само неколку месеци претходно го освоија третото место на конкурсот во рамки на Меѓународниот стрип салон во Велес. Ова не е прво признание за Николовска и Стеванов на фестивалот во Ваљево. Во 2018 година, жирито во истиот состав ним им ја додели високата втора награда за стрипот „Мачорот кој сакаше да стане крал на светот“.

„Веста за освоената прва награда ја примив како најубав новогодишен подарок. Особено ме радува тоа што доаѓа од фестивалот во Ваљево, кој високо го вреднувам, како и тоа што наградениот стрип ми е меѓу омилените од мојот сценаристички опус. Мислам дека и Катерина се надмина себе си при неговата визуелна реализација, поради што, ете, и резултатите не изостанаа“, изјави Стеванов.

Како што известуваат од организаторот „Арт група Акт“, годинава гран-прито на Ваљевскиот стрип фестивал му е доделено на Душан Рељиќ. Второнаградени на конкурсот се Стефан Круниќ и Вукашин Митровиќ, а третото место е доделено на Марко Стојановиќ и Марко Серафимовиќ. Душан Вукојев е добитник на наградата за најдобро раскажување, Невена Марковиќ на онаа за најдобар цртеж, а Миодраг Кулиќ е прогласен за најдобар во категоријата сатира.

Во конкуренција на стотина автори од Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина, Бугарија, Уругвај и Канада, со награда се закитува и Ѓорѓи Антевски од Куманово. За стрипот „Катарза“, нему му е врачено признанието за најдобра ликовност. Признание за најдобар млад автор освојува Ангела Петрушевска од Скопје, за стрипот „Приказна за животот и смртта“, а специјална пофалница за педагошка дејност е доделена на здружението Стрип центар на Македонија од Велес.

Објавено на:

 Други објави:

Wednesday, December 30, 2020

„Ægri Somnia“: Интервју со Дарко Богданов

Дарко Богданов е несомнено едно од најактивните имиња на македонската стрип сцена. Со стрип се занимава од раното детство, а за првпат, на своја шеснаесетгодишна возраст, објавува на почетокот од 2001 година во седмиот број на тогашната македонска ревија „Стрип Арт“. Оттогаш неговите стрипови ги красат страниците на бројни списанијата, меѓу кои „Стрип Креатор“ и „Синдром“, за веќе во 2011 година да го објави своето првенче – графичката новела „Модус Вивенди“ на која се потпишува како комплетен автор. Во 2014, како плод на неколкугодишната соработка со сценаристот Јордан Коцевски, излегува албумот „Мрак Хумор Тишина“, а по две години, на самиот крај од 2016 година, исто така во соработка со Коцевски, го објавува албумот „Витези од соседството“. Во 2018 година пак, навлегува делумно и во теоретичарските води, кога заедно со Александар Стеванов и Сашо Гачев е ко автор на монографската публикација „Македонскиот стрип во изданијата на новосадски Дневник“, книга посветена на македонските стрип автори кои работеле и издавале свои стрип табли во изданијата на овој новосадски издавач.

За своите стрипови, Богданов има освоено пет награди, а зад себе има и три самостојни и бројни групни изложби на стрип-табли и илустрации, како во Македонија, така и во странство. Тој е член на Здружението на ликовни уметници „УМ“ од Виница, со кое има реализирано голем број на групни изложби и проекти, а беше дел и од организацискиот тим кој веќе две години по ред ја организира ликовната колонија „Св. Ѓорѓи“ во виничкото село Блатец.

Дури и во оваа пандемиска 2020 година Богданов не запира на полето на стрипот, на самиот крај на годината е присутен со ново издание, стрип албумот „Ægri Somnia“, овојпат создаден во соработка со сценаристот Александар Стеванов, и е издание кое ги собира на едно место сите нивни заеднички стрипови до сега. Убав повод за разговор кој резултираше со интервјуто кое следува. 

1. За почеток, зошто „Ægri Somnia“?

Зошто да не? Самиот израз го означува тоа што е присутно во животот на секој човек на светот. Односно, сите сме биле во такви ситуации кога едноставно тоа што го сметаме за реалност е тесна рамка која знаеме да ја пробиеме, да навлеземе во непозната територија или непознатата територија да навлезе во нашата „реалност“ и тие две нешта да се преклопат или надополнат. На некој начин тоа ќе му дојде како некој вид на халуцинантна и магиска состојба, кога нашата потсвест го зема приматот, и станува наша свест, или ако не повеќе, тогаш до одредена мера делува и влијае врз нашата рационалност, па се преиспитуваме и анализираме што точно гледаме, каде се наоѓаме, што е вистина и на што за нас самите да веруваме. Главниот мотив на овие стрипови е точно тоа, во различни форми раскажано и визуелизирано, и иако некои од стриповите се сместени во одредени историски периоди, главното нешто е што тие приказни се занимаваат точно со тие човечки состојби. Името инаку е идеја на сценаристот на сите овие стрипови, Александар Стеванов, и навистина мислам дека совршено ги поврзува и дефинира како една целина.

 

2. Во предговорот велите дека на некој начин албумот претставува продолжение на вашето првенче „Модус Вивенди“.

Да, точно. Токму поради тие работи кажани во претходниот одговор. И во мојот прв стрип, можеби многу повеќе отколку во овој албум тежиштето на нарацијата паѓа точно на тој ониризам, и тие душевни процеси кај еден човек. Таму една од главните инспирации беше и песната од Радован Павловски „Момчето што спие на пладне“ која сама по себе е генијално совршен надреализам и манифест на несвесното, со одлични впечатливи поетски слики во секој стих. Секако тоа што јас го направив како стрип не беше само адаптација на постоечки текст, а всушност мое лично и персонално видување на целата приказна со што се пробија рамките на таа песна и се создаде ново, независно дело со свој живот и белег. И точно тоа е работата што го поврзува тој стрип албум со овој сега,и од мојот аспект како илустратор, претставува логична еволуција и надградба и развој.

3. Навикнати сме, можеби и погрешно, да го толкуваме стрипот како медиум наменет за деца. Вашите стрипови, пак, во спротивно се мрачни. Зошто?

Затоа што мракот е тука за после тоа поубаво да се види светлината. Едноставно, стрипот како медиум и изразно средство на почетокот навистина се појавил точно баш наменет за детска публика, за нивната разонода, затоа и од таму останало и модерното американско име на стрипот – „comics“, односно нешто комично, нешто весело. Со тек на време и појавување на нови и нови автори, тој еволуира, се развива, и чекор по чекор се создаваат нови жанрови, нови приказни, нови експериментирања, па се развива и самиот наратив, самите ликови, се појавува реализмот, па потоа со појавата на андерграунд стрипот се појавува и психоделичната и надреалистична фаза, па потоа се до наши дни, кога всушност стрипот во многу голема мера е на ниво на сериозна литература, и некои стрипови дури добивале и големи книжевни награди и признанија. Па тука некаде е можеби и причината зошто во главно моите стрипови се мрачни (дали визуелно или текстуално). Иако и ден денес уживам во некои класични ремек дела на стрип уметноста и редовно и ги читам и собирам, сметам дека стрипот има неверојатно голем потенцијал и неистражена територија за создавање на сериозни и длабоко осмислени приказни, кои делуваат на сите сетила на читателот, на неговото интелектуално надградување и проширување на хоризонти, нешто што треба да го прави секое квалитетно уметничко дело, независно од медиумот. И така, како што ние како суштества сме со комплексни душевни преживувања и искуства и знаења, како и што никогаш не е се така црно и бело, сметам дека едно квалитетно стрипско дело треба да биде слоевито, не секогаш буквалистичко, а некогаш да се остави и читателот сам интерактивно да се ангажира, да се буди интелектуално, да размислува, да ги преиспитува сам постапките на некој лик низ своја призма, кои се побудите, кои се принципите и моралноста и зошто се такви какви што се, наместо да се затупува и заспива со некои приказни од Брус Вилис стил „убиј ги сите и спаси го светот.“ Стрипот го има тој момент на забава, да, и треба да го има, многу важно е и тоа, но треба да се сфати дека тврдењето дека стрипот е само забава е голема лага што можеби некогаш и некои стрип автори дури го тврделе. И секогаш, илуминацијата кај секого се појавува баш во мракот, баш во мрачните теми, и само така на крај човек може да дојде до светлото на крајот од тунелот, а доколку ги тераме само „светлите“ тематики, тоа светло со секој чекор е се понедостижно и понедостижно.

4. Значи ли тоа дека стрипот првенствено го користите како средство за експресија на вашите светогледи?

Целосно. Светогледи, принципи, размислувања, убедувања, желби, стравови, нешто што човек во секојдневието тешко или ретко може да го искаже преку говор, овде сето тоа се пренесува во еден комплексен визуелно текстуален медиум.

5. Можеби тематскиот мрак е општоприсутен кај сите седум објавени стрипови, но затоа пак стилистички тие значително се разликуваат еден од друг.

Да, затоа што најголема грешка е човек да работи по шаблон и секоја приказна и тематика во еден стил. Тоа точно се согледува и во самите сценарија на Александар, кој од стрип до стрип исто така експериментира и навлегува длабоко во суштината на конкретната приказна. Секоја приказна си има своја независност и живот кои треба да се пренесат на вистинскиот начин. Од друга страна, мојот дел од работата е пак визуелниот приказ, кој е различен во секој стрип, и материјалите за цртање се исто така различни, потоа цртачкиот стил, секогаш во зависност од барањата на самата приказна. И секако најбитно, човек треба и емотивно и енергетски

да се вложи, да не прави ништо ради реда, ништо збрзано без ревизија, без големи истражувања и размислувања, доколку сака неговиот стрип да е релевантен и да има тежина. Има многу нијанси на кои треба да се посветува внимание, дали во дијалози, дали во кадрирањето, дали во целокупниот визуелен момент, не е само да се земе да се седне и тоа што од прва ќе се нацрта и напише, тоа да е прв и последен драфт. Па ние на овој свет сите сме да ги предизвикуваме и пробиваме бариерите, а не да талкаме во баналното сивило, и рутински да ги извршуваме нашите елементарни задачи. Така и со стриповите кои рутински се цртаат и пуштаат во јавност, без разлика дали можеби имаат шупливи приказни и се инстант забава која откако ќе се затвори корицата на стрипот се заборава.

6. Каде изданието би можело да се набави и подготвувате ли можеби негова промоција?

Изданието првенствено ќе може да се набави во стрип книжарницата Бункер во Скопје, како и од самите автори, а секако потоа ќе се распространи и во други продажни места. За промоција, се зависи каква ќе биде ситуацијата со КОВИД – 19 и рестриктивните мерки кои годинава неверојатно многу ги отежнаа сите можни планирања на културни активности. Но промоција е зацртана и целосно во план, дали порано, дали можеби малку подоцна.

7. Подготвувате ли нешто ново во моментов?

Секогаш се подготвува или веќе се има започнато нешто ново. Никогаш не сме во минус со стрип проекти, некои допрва треба да се реализираат, некои се реализирани многу одамна но немало прилика да се издадат до сега, некои пак кои требало да се реализираат порано, биле ротирани и одложени од нас самите. Најпрво ете, треба да се доработат некои пократки стрипови по сценарио на Александар, а и некои долги (албумски), кои требаше поодамна да ги завршиме, но кој знае зошто е добро што не се уште завршени, може само позитивно да влијае тоа одложување, па сега како поискусни да ги доработиме. Потоа ако е сẻ по план, да се финализира како издание еден детски стрип на кој сум комплетен автор и кој е нацртан уште пред повеќе од 10 години, но го чека погодниот момент за објавување. Постои и концепт и идеја за еден по уметнички и експериментален стрип кој ми се вртка во глава подолго време, каде ќе сум комплетен автор, и ќе продолжи во стил на „Модус Вивенди“, но по обемно, по експериментално, и по мрачно, хаха. Секако, не можам да го занемарам и продолжението на „Витезите од соседството“, за кој сценариото на Јордан Коцевски стрпливо чека кај мене на работната маса, и се спрема во еден момент да биде исцртано. Има работа, секогаш.

8. За крај на ова интервју, а имајќи предвид дека се наоѓаме на самиот крај и на годината, за вас како љубител на стрипот кој настан поврзан со деветтата уметност во Македонија ви остави најсилен впечаток?

Поради КОВИД кризата, настаните се скоро непостоечки навистина. Годинава едвај можеше да се испланира одење до супермаркет, камоли настан со културно уметничка содржина. Но доколку за настани ги сметаме новите стрип изданија, тогаш, спротивно на кризата и апатијата што зафати, имаше голема активност. За мене, две изданија што ми оставија најголем впечаток се дефинитивно и без конкуренција (со опасност да сум пристрасен, дека автор е Александар со кој соработувам) вториот дел од „Визуелната хроника на македонскиот стрип“ и книгата за Жељко Книвалд, кој е автор на (до сега) најстариот познат стрип кој се појавил во Македонија. Мислам дека тие изданија се навистина капитални, и неверојатно значајни за целокупната стрип култура и сцена кај нас. Се надевам следната година ке излезе и третиот дел од хрониката, па потоа четвртиот, петиот, а во меѓувреме и други изданија од типот на книгата за Книвалд.

Friday, December 25, 2020

Излезе од печат стрип албумот „Ægri Somnia“

На македонската стрип сцена деновиве ќе се појави стрип албумот „Ægri Somnia“, на едни од најактивните стрип автори во државата Дарко Богданов – цртеж и Александар Стеванов – сценарио.

 
Албумот е всушност антологиско збирно издание составено од кратки стрипови со кое се заокружува досегашната соработка на авторите, која е започната во 2012 година, и претставува нивни прв заеднички стрип албум, иако и двајцата автори досега веќе имаат реализирано поголем број стрип публикации.

-Како што кажува и самиот наслов на изданието, кое во превод значи „сон на болниот човек“, алката која ги поврзува стриповите во албумот е преклопувањето на две димензии. Во овие седум кратки приказни се поместуваат границите помеѓу реалноста и сонот, свесното и несвесното, сето тоа претставено на еден по малку надреалистички и симболичен начин, создавајќи една целина, изјави Дарко Богданов.

Стрип албумот е финансиски поддржан од Министерството за култура, како дел од годишната програма од национален интерес, и се очекува наскоро да се појави во продажба.

Wednesday, December 23, 2020

Кој е авторот на најстариот стрип создаден на македонски тло? – интервју со Александар Стеванов

Името на еден од најголемите поборници за популаризација на стрипот во нашата земја е Александар Стеванов. Од 2010 година, кога посериозно почнува да се бави со оваа уметност, тој редовно учествува на стрип конкурсите во земјава и регионот, за што сведочат десетината освоени награди. Освен како сценарист на стрипови, Стеванов се бави и со проучување на стриповното минато. Резултат на таа негова втора пасија е книгата „Визуелна хроника на македонскиот стрип“ од која годинава излезе вториот том. Пред неколку дена излезе уште една негова публикација од областа на стрип историјата, книгата „Жељко Книвалд“, што пак е повод за интервјуто што следи.

За почеток, со што Жељко Книвалд заслужил публикација именувана по него?

Со неговото име за првпат се сретнав пред неполни десет години, читајќи ја книгата „Стрип – запис со човечки лик“, на нашиот истакнат писател, новинар, есеист, драматург, сценарист и теоретичар на медиумите – Томислав Османли. По укажување на Јелица Тодорчевска, во оваа исклучително битна публикација Османли открива дека најстариот стрип создаден на македонско тло датира од учебната 1937/38 година. Иако не е графички озаглавен, од истата книга дознаваме дека насловот на тој најстар стрип е „Репортажа низ II машка гимназија“, како и тоа дека е составен од два панели, со текст испишан на српски јазик. Објавен е во „За нас и о нама“, ѕиден весник на Културно-литерарната дружина „Бранислав Нушиќ“, а како негов комплетен автор се потпишува Жељко Книвалд, во тоа време ученик во некогашната скопска Втора машка гимназија. Верувам ќе се согласите, фактот дека Жељко го зазема хронолошки почетното место во историјата на домашниот стрип е доволен и за поголеми почести.

Раскажете ни нешто повеќе за него.

Имено, тоа е и причината за создавањето на оваа публикација. Читајќи го поглавјето посветено на македонскиот стрип од споменатата книга на Османли, не можев да престанам да се прашувам кој бил човекот зад името Желимир Книвалд. Уште во тоа време ми беше јасно дека веројатно се работи за доселеник, но од каде, кога и зошто? Не ми беше познато ни што се случило подоцна со него, продолжил ли да се бави со цртање, накаде го одвел животниот пат и како тој изгледал. Како сценарист на стрипови, знам дека еден од најлесните начини да се создадат ликови со кои читателот ќе се соживее е со тоа што ќе им се нанесе неправда. Таквата практика, што ја среќаваме од Библијата па до Рамбо, во романот наречен живот ме натера и мене да се соживеам со Жељко Книвалд. И покрај тоа што благодарение на неговиот авторски ангажман почнува стрип историјата во Македонија, за него не се знаеше речиси ништо. Па, со цел исправање на историската неправда започнав со истражување кое од анализа на потеклото на неговото презиме, преку пребарување низ семејни стебла, меѓу кои и такви изготвени од словенечкиот генеалог Петер Хавлина, на крај ме однесе до остварување контакт со неговите потомци, односно со неговиот син Крунослав Книвалд. 

 
Од каде, кога и зошто дошол во Скопје?

Како син на Милан и неговата сопруга Викторија, Жељко Книвалд се родил во Словенска Бистрица, град во источниот дел на Словенија, на 28 октомври 1920 година, само две години по прогласувањето на словенечката независност од Австроунгарија. Раното детство го поминал во родниот град, по што се преселил во Зајечар, Источна Србија, каде учел основно училиште, а потем во Скопје, каде што се запишал во некогашната Втора машка гимназија. Причините за споменатите преселби низ некогашното Кралство СХС/Југославија можат да се припишат на професијата на неговиот татко кој бил воено лице – аптекарски капетан прва класа.

А, се знае ли што го поттикнало да го нацрта стрипот?

Инспирација несомнено му биле неговите соученици и Втората машка гимназија во Скопје, што всушност е и тема на стрипот со кој Жељко ќе влезе во историјата на деветтата уметност на овие простори. Што се однесува до причините што го поттикнале да создаде стрип, можеме да претпоставиме дека се резултат на неговата вродена креативност и желба за цртање во комбинација со духот на времето. Неговиот татко, Милан, аматерски се бавел со уметност, па освен што му го пренел генот, веројатно делувал и воспитно во таа насока. Стрипови во Словенија биле објавувани и пред раѓањето на Жељко, а со преселбата во Србија бил изложен на нив во уште поголеми количини. Воедно и самата Културно-литерарна дружина „Бранислав Нушиќ“ била претплатена на странски списанија во кои биле објавувани стрипови, што дополнително го запознало со убавините на стрип-уметноста. А, дека граматиката на оваа уметноста не му била непознаница може да се заклучи и од неговиот стрип објавен во весникот „За нас и о нама“. 

 
Што се случило подоцна со него?

Откако го завршил осмиот клас гимназија и матурирал во 1940 година, Жељко трајно се иселил од Скопје. Најпрво заминал за Белград, каде што се запишал на Фармацевтскиот факултет, а веќе наредната година ги продолжил студиите во Загреб. По завршувањето на високото образование поминал извесен период во ЈНА, по што бил пратен во мисија за возобновување на аптекарската служба во Истра. Но, ни тогаш, а ниту по враќањето во Загреб не престанал да другарува со цртањето. Во материјалите кои што ги добив на увид благодарение на неговиот син Крунослав, забележав и неколку секвенцијални дела, односно стрипови.

Вашата книга излегува по повод стогодишнината од раѓањето на овој скопски стрип пионер. Значи ли тоа дека таа беше напишана повеќе години претходно, а само чекавте најсоодветен момент за нејзино објавување?

Всушност, периодот на настанок на оваа книга како да се должи на необичен пакт помеѓу четвртата димензија и некоја непозната величина. Ни самиот не можам да си го објаснам фактот дека излегува како роденденски подарок за стогодишнината од раѓањето на Жељко Книвалд. Ваквото поклопување е не само по однос на годината, туку и на месецот – октомври. Во 2018 година, по укажување од Марија Книвалд од Краљево, открив неколку семејни стебла во кои можеше да се забележи и неговото име. Во написот „По трагите на првиот македонски стрип“ и претходно имав пишувано за Жељко, а ваквите новооткриени информации ме поттикна да се навратам на темата. Имајте предвид дека до тоа време не знаев дека е роден во 1920 година, како би го темпирал излегувањето на оваа книга која првично беше планирана да биде само напис од три–четири страници. Всушност, ни тогаш не бев потполно сигурен дека е роден во 1920 година, а ниту пак дека Жељко од генеалогиите и оној по кого трагам се една иста личност. Исто така со помош од Марија, во јуни/јули 2019 година остварив контакт со синот на Жељко – Крунослав, кој ми ги потврди информациите што ги имав и ми достави голем број нови. Па благодарение на тоа, текстот што го пишував прерасна во мала книга, која иако непланирано од моја страна, излегува точно на стогодишнината од раѓањето на нејзиниот протагонист.
 

Мислите ли дека книгава би им била интересна на читателите?

Оние што прочитале нешто од мене знаат дека моите писанија се налик академските, со обилни објаснувања во фусноти, повикувања/кредитирања на други автори и упатувања на дополнителна литература која евентуално би им користела на некои идни истражувачи. Но, оние што прочитале нешто од мене знаат и дека мојот стил на пишување е далеку од академски. Таков е случајот и со оваа книга која не е раскажана во манирот на класична биографија – се родил, живеел, починал – а, поскоро како детективска приказна во која полека се размотува клопчето на мојата потрага по информации. За разлика од строго научните текстови, таа е фабуларно структурирана: со заплети, навраќања, дилеми, дигресии, ќорсокаци и расплети. А, поради тоа сметам дека би им била интересна и на оние кои што се интересираат за стрип и животописи онолку колку што јас се „интересирам“ за фудбал. 

Рековте дека сте имале помош при истражувањето?

Споменатата книга „Стрип – запис со човечки лик“ освен што ми беше инспирација и јас да почнам да го истражувам македонското стриповно минато, е и предуслов за постоењето на оваа книга. Доколку Османли не го откриеше Жељко Книвалд пред пошироката јавност, повеќе од сигурно е дека мојата книга немаше да постои. На тој начин, кажано во стилот на Њутн, „Жељко Книвалд“ стои на рамењата на џинот „Стрип – запис со човечки лик“. На моја огромна радост, самиот Османли се согласи да го напише предговорот кон мојата книга, што сметам дека е најсоодветен начин за таа да започне. Благодарност им должам и на Марија Книвалд за несебичната помош во мојата потрага по информации, на Крунослав Книвалд за љубезно доставените информации по однос на неговиот татко, на Гоце Панговски за лектурата на текстот на англиски, како и на Саше Гачев за неговата анализа на стрипот на Жељко од драматуршки аспект. Би сакал да потцртам и дека оваа книга немаше да постои без финансиската поддршка од Градот Скопје, како проект во рамки на програмата за остварување на локалниот интерес во културата за 2020 година, за што сум им многу благодарен.
 
 
Во книгата велите дека ја допуштате можноста Жељко Книвалд сепак да не е автор на најстариот стрип создаден во Македонија. Што ако се појави некој порано реализиран стрип?

Доколку се појави порано реализиран стрип, јас би бил меѓу првите кои би го поздравиле тоа откритие. Ваквите истражувања на минатото се групен спорт, сите ние се обидуваме да го реконструираме мозаикот. А, по однос на Жељко Книвалд, евентуалното пронаоѓање на постар стрип не мислам дека би ја намалило вредноста на неговиот подвиг.

Годинава го објавивте и продолжението од книгата „Визуелна хроника на македонскиот стрип“. Како постигнувате?

Објавувањето е само врвот на сантата мраз. Она што не се гледа е сместено во неколкуте претходни години поминати во истражување и другарување со стрип-уметноста.

Што идно би можеле да очекуваме од вас?

До крајот на годината би требало да излезат два мои опширни написи на тема стрип, едниот во списанието „Современост“, а другиот во српската стрип ревија „Рас комик“. Наскоро се очекува да излезе и стрип-збирката „Ægri somnia“ на мојот добар пријател Дарко Богданов, за потребите на која ги напишав сценаријата. За понатаму, ќе видиме што времето ќе донесе.