Nekrunisani kralj Kumanova

Насловна страница на стрипот „Nekrunisani kralj Kumanova“ од македонскиот стрип aвтор Љупчо Филиповски, објавен во едицијата „Никад робом - цртана школа“ во 1970 година.

Strez, gospodar Proseka

Насловна страница на стрипот „Strez, gospodar Proseka“ од македонскиот стрип илустратор Миле Топуз, објавен во едицијата „Никад робом - цртана школа“ во 1969 година.

Никад робом - список на стрипови

Стрипови од стрип едицијата „Никад робом“, кои што се креирани од Македонци и/или имаат поголема или помала поврзаност со Македонија.

Колекција врски кон стриповите:

• (NIKAD ROBOM 047) Kraljević Marko i očeva sablja (N. Mitrović-Kokan) 1966
• (NIKAD ROBOM 054) Tajanstveni vitez i Kraljević Marko (P. Radičević) 1966
• (NIKAD ROBOM 060) Slepi car Deljan (M. Janković – Ž. Atanacković) 1966
• (NIKAD ROBOM 069) Osveta jednookih (Lj. Filipovski) 1966
• (NIKAD ROBOM 076) Osvetnik devolskih šuma (M. Janković – Lj. Filipovski) 1966
• (NIKAD ROBOM 077) Asovi solunskog neba (M. Janković – L. Korelc) 1966
• (NIKAD ROBOM 095) Zamke (D. Erić – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 103) Drama u Đurovom dolu (M. Janković – S. Spalajković) 1967
• (NIKAD ROBOM 105) Sirma vojvoda (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 109) Hacon (D. Taškovski – M. Topuz) 1967
• (NIKAD ROBOM 112) Kralj Prebond (D. Taškovski – M. Topuz) 1967
• (NIKAD ROBOM 121) Dobrovoljno u smrt (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 126) Car Samuil (D. Taškovski – M. Topuz) 1967
• (NIKAD ROBOM 133) U neprijateljskom osinjaku (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1968
• (NIKAD ROBOM 134) Kliment Ohridski (D. Taškovski – M. Topuz) 1968
• (NIKAD ROBOM 142) Car Gavril Radomir (D. Taškovski – M. Topuz) 1968
• (NIKAD ROBOM 160) Đorđe vojteh (D. Taškovski – M. Topuz) 1968
• (NIKAD ROBOM 165) Priča o Mirjamu (V. Veljić – Lj. Filipovski) 1968
• (NIKAD ROBOM 176) U obruču (Lj. Filipovski)  1968
• (NIKAD ROBOM 179) Karpoš (D. Tašovski – M. Topuz) 1968

Стрипови поврзани со Македонија од стрип едицијата „Никад робом - цртана школа“ (нема врски):

• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 05) Kruševačka republika (N. Mitrović-Kokan) 1969
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 12) Strez, gospodar Proseka (M. Topuz) 1969
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 27) Dobromir Hrs (M. Topuz) 1970
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 18) Heroji na nožu (Lj. Filipovski) 1970
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 24) Nekrunisani kralj Kumanova (Lj. Filipovski) 1970

Никад робом, историја

На стрип серијалот „Никад робом“, покрај авторите од во тоа време другите југословенски републики, работат и македонските стрип автори: Миле Топуз, Љупчо Филиповски, Д. Ташковски и И. Јордановски, а едно време стриповите од овој серијал се печатат во печатницата „Нова Македонија“ во Скопје.

Јурица Кладушан, Nikad Robom, Stripovi.com (превод од хрватски на македонски: Интернет Македонец):

„...Издавачката куќа „Дечје новине“ со главниот уредник Среќко Јовановиќ, во својата рана фаза на издавачка дејност, ја издава истоимената едиција Дечје новине. Дечје новине покрај низата објавени стрипови, на 25 ноември 1958 година, во бројот 23 го издаваат првиот стрип на авторот од Горни Милановац, Десимир Жижовиќ Буина под називот Никад робом. Стрипот со тематика од Народно-ослободителната борба (понатаму во текстот НОБ), добива место од половина страница и со време прерастува во серијал. Го добива називот една парола која ја носиле демонстрантите на 27 март 1941 година, на почетокот од Втората светска војна. Главен јунак е малиот пекарски помошник Марко кој оди во партизани...

Во мај 1963 година првиот независен стрип излегува во новата едиција со исто име Никад робом. Изданието беше објавено во Новосадскиот Форум на 32 страници, 145x205 mm, од кои што 16 страници се во боја. Продаван е по цена од 60 динари. Отпрвин тој излегува еднаш месечно, а подоцна еднаш на два месеци. Објавени се серија на приказни со теми на националната историја на различни епохи и региони во чија реализација работи бројна екипа на автори од различни места. Покрај јунаците „Мирко и Славко“ на Десимир Жижовиќ Бужин, најмногу се истакнуваат кратките серијали „Акант“ на Радивоје Богоевиќ, „Таинствениот витез“ на Петер Радичевиќ, „Блажо и Јелица“ на Добрица Ериќ и Радивоје Богоевиќ, „Дабиша“ на Божидар Веселиновиќ и „Хајдук Вељко“ на Живорад Атанацковиќ. Ивица Бедњанец, еден од најплодните и најпознатите автори објавува тринаесет приказни со теми од хрватската историја и 12 приказни со теми од НОБ. Живорад Атанацковиќ нацртал осумнаесет приказни од српската историја. Здравко Сулиќ во соработка со Александар Бизетиќ направил тринаесет изданија фотострипови со теми од НОБ. Мал број на публикации се подготвени и од Миодраг Џурџиќ, Никола Митровиќ-Кокан, Брана Јовановиќ, Миле Топуз, Љубомир Филиповски, Лео Корелц, Младен Трнски, Станислав Спалајковиќ, Слободан Поповиќ, Хрвоје Радовановиќ и Ивица Кољанин. Сепак, другите херои чиј што промет е 2000 до 20.000 продадени копии, не се во можност да се рамнат со Мирко и Славко, кој ја надминувал продажбата од 35.000 до 50.000 копии, и во 1969 година, се стигнува до промена на концептот. Почнува да се печати во Скопје во печатницата „Нова Македонија“, а изданието поради високата популарност на малите партизански курири Мирко и Славко се трансформира во едицијата Никад робом Мирко и Славко, и излегува од 4 април 1969 година, од бројот 195 на мал формат 125x170mm од 64 страници, плус корици. Напоредно, во истиот формат и распоред, оригиналната серија, исто така, излегува со број 195, но со промена на називот Никад робом - цртана школа. Од број 196 на бројот се додава римската II и така излегува до крајот на учебната година до бројот 203. Во учебната 1969/70 објавени беа уште 30 броеви, со што завршува излегувањето на цртаната школа... “

Jurica Kladušan, Nikad Robom, Stripovi.com (изворно на хрватски јазик):

„...Izdavačka kuća „Dečje novine“ sa glavnim urednikom Srećkom Jovanovićem u svojoj ranijoj fazi izdavaštva izdala je istoimenu ediciju Dečje novine. Dečje novine pored niza objavljenih stripova 25.studenog 1958. u broju 23 izdaju prvi broj stripa gornjomilanovačkog autora Desimira Žižović Buina pod nazivom Nikad robom. Strip sa tematikom iz narodnooslobodilačke borbe (u daljnjem tekstu NOB-e), dobiva mjesto od pola strane i vremenom prerasta u serijal. Dobio je naziv po jednoj paroli koju su nosili demonstranti 27.ožujka 1941. na početku 2.svjetskog rata. Glavni junak je mali pekarski pomoćnik Mirko koji odlazi u partizane...

U svibnju 1963. prvi samostalni strip izlazi u novoj ediciji istoimenog naziva Nikad robom. Izdanje je tiskano u novosadskom Forumu na 32 stranice, formata 145x205 mm od kojih je 16 stranica bilo u boji. Prodavano je po cijeni od 60 dinara. Na početku je izlazilo jednom mjesečno, a kasnije dvomjesečno. Objavljen je čitav niz priča sa temama iz nacionalne povijesti različitih povijesnih razdoblja i regija na čijoj je realizaciji radila brojna ekipa autora iz različitih krajeva. Uz junake Mirka i Slavka Desimira Žižović Buina najviše se ističu kratki serijali Akant Radivoja Bogičevića, Tajanstveni vitez Petra Radičevića, Blažo i Jelica Dobrice Erića i Radivoja Bogičevića, Dabiša Božidara Veselinovića i Hajduk Veljko Živorada Atanackovića.Ivica Bednjanec, jedan od najplodonosnijih i najkvalitetnijih autora objavio je trinaest priča sa tematikom iz hrvatske povijesti i 12 priča sa temama iz NOB-e. Živorad Atanacković nacrtao je osamnaest priča iz srpske povijesti. Zdravko Sulić u suradnji sa Aleksandrom Bizetićem napravio je trinaest izdanja fotostripa sa tematikom iz NOB-e. Manji broj izdanja nacrtali su i Miodrag Đurđić, Nikola Mitrović Kokan, Brana Jovanović, Mile Topuz, Ljubomir Filipovski, Leo Korelc, Mladen Trnski, Stanislav Spalajković, Slobodan Popović, Hrvoje Radovanović i Ivica Koljanin. No, ipak ostali junaci čiji je prodani tiraž bio od 2.000 do 20.000 primjeraka, nisu se mogli mjeriti sa Mirkom i Slavkom, koji je premašivao prodaju od 35.000 do 50.000 primjeraka, i godine 1969. u ediciji dolazi do promjene koncepcije. Počinje se tiskati u Skoplju u tiskari „Nova Makedonija“, a izdanje se zbog velike popularnosti malih partizanskih kurira Mirka i Slavka transformira u ediciju Nikad robom Mirko i Slavko, i izlazi 4.travnja 1969. od broja 195 na malom formatu 125x170mm na 64 stranice, plus korice.Usporedno sa njom, u istom formatu i izgledu izvorna serija izlazi isto sa brojem 195, ali sa promjenom naziva Nikad robom - Crtana škola.Od broja 196 dodaje se broju rimsko II, i tako izlazi do kraja školske godine do broja 203. Školske godine 1969/70 izašlo je još 30 brojeva i time završava izlaženje Crtane škole...“ - Jurica Kladušan, Stripovi.com (преземено од: www.stripovi.com/enciklopedija/izdavaci-edicije/nikad-robom/246/)

Asovi solunskog neba

„Asovi solunskog neba“ (Асовите на солунското небо) е 77-ма епизода од југословенската стрип едиција „Никад робом“, издадена на 30 декември 1966 година.

Благодарност до Darbog

Таинствениот витез и Марко Крале

„Tajanstveni vitez i Kraljević Marko“ (Таинствениот витез и Марко Крале) e 54-та епизода од југословенскиот стрип серијал „Никад робом“, издадена на 22 јули 1966 година.

Благодарност до Darbog

Kraljević Marko i očeva sablja

„Kraljević Marko i očeva sablja“ (Марко Крале и татковата сабја) e  47-ма eпизода од стрип ревијата „Никад робом“. Стрипот е посветен на балканскиот и македонски владетел Марко Крале, кој во воведот на стрипот е опишан како „српски јунак, роден во Прилеп“.

Благодарност до Darbog

Zamke

„Zamke“ е 95-та епизода од стрип едицијата „Никад робом“, издадена на 5 мај 1967 година. Илустратор на овој стрип е македонскиот стрип автор Љ. Филиповски.

Одмаздата на еднооките - стрип

„Osveta jednookih“ (Одмаздата на еднооките) е 69-та епизода од стрип едицијата „Никад робом“, издадена на 4 ноември 1966 година. Комплетен автор на стрипот (текст и цртеж) е Љупчо Филиповски.

U neprijateljskom osinjaku

„U neprijateljlskom osinjaku“ е 133-та епизода од југословенската стрип едиција „Никад робом“ издадена на 26 јануари 1968 година. Темата на оваа епизода не е поврзана со Македонија или Македонците, но нејзините автори се Македонци - Љ. Филиповски (цртеж) и И. Јордановски (сценарио).

Drama u Đurovom dolu

„Drama u Đurovom dolu“ е 103-та епизода од југословенската стрип едиција „Никад робом“ издадена на 30 јуни 197 година. Стрипот е според текст на М. Јанковиќ, а цртежот е на С. Спалајковиќ.

Стрипот е посветен на Илинденското востание, а во уводниот дел пишува:

„Крушевска република

Во Македонија на Илинден, 2 Август 1903 година, започнало сеопшто востание против тогашната феудална турска власт. Предвечерието 3 август, ослободено е Крушево - центарот на востаниците. Утредента на соборот на претставниците на сите народности во Македонија избрано е народно претставништво и прогласена е Крушевската република на чело со револуционерот - социјалист Никола Карев. Во Крушево, македонските социјалисти за прв пат, по паришката комуна, го развеале црвеното знаме. Оттогаш македонското знаме е со црвена боја.

Веднаш по избивањето на востанието, Турците се кренале со огромна војска да го задушат востанието. Кон Крушево се упатени околу 20.000 турски војници. Бранителите на Крушевската република немале тешко вооружување, па крушевските колари и ковачи изработувале топови од дебела цреша. Овие топови внесувале паника меѓу Турците. Неколку дни се водени жестоки битки на приодите кон Крушево. По нерамната борба членовите на Главниот востанички штаб со дел од востаниците се повлекле кон Демир Хисар.

Крушевската република опстанала неполни две недели. Иако е задушена во крв, како и целото востание, таа претставува еден од најславните револуционерни настани во борбата на македонскиот народ за слобода.“

„U obruču“ - стрип

„U obruču“ е стрип од југословенската едиција „Никад робом“ издаден на 22 ноември 1968 година, а илустриран од познатиот македонски стрип автор Љ. Филиповски.

Слепиот цар Делјан

„Slepi Car Deljan“ (Слепиот цар Делјан) е стрип посветен на македонскиот цар Петар Делјан, објавен на 2 септември 1966 година, како 60-ти број од југословенската стрип едиција „Никад робом“.

Цар Гаврил Радомир - стрип

„Car Gavril Radomir“ (Цар Гаврил Радомир), посветен на истоимениот македонски владетел, е стрип на Д. Ташковски (сценарио) и М. Топуз (илустрација).  Стрипот е објавен на 29 март 1968 година.

Во воведот на овој 142-ри број на југословенската стрип едиција „Никад робом“ пишува:

„Династички судири

Ненадејната смрт на македонскиот цар Самуил, на 6 октомври 1014 година, покажала не само дека и царевите се смртни, туку и ја потврдила старата вистина дека по смртта на царевите доаѓаат тешки дни на искушение исполнети со династички борби и караници.

Расправата помеѓу великаните на Македонското царство и патријархот Давид, била таква што луѓето кои биле на државниот сабор во зачуденост прашувале: што има да се расправа околу царувањето, кога цар Самуил оставил зад себе законски наследник, синот Гаврило Радомир, искусен војник и борец.

Но работата не била само во тоа. Стариот патријарх Давид, кој по секоја цена сакал да ја зачува предноста на православната црква над богомилската ерес која била слободна, ги изненадил сите кога го поставил прашањето за легитимноста на самуиловиот син Гаврил за царскиот престол. И тоа не поради тоа што Гаврил не бил дораснат за такво големо звање, туку затоа што неговата ортодоксија кон православието била сомнителна.“

„Priča o Marmaju“ - стрип

„Priča o Marmaju“ е стрип илустриран од македонскиот стрип автор Љупчо Филиповски и објавен на 6 септември во далечната 1968 година, во стрип ревијата „Nikad robom“.

Ѓорѓи Војтех - стрип

„Đorđe Vojteh“ (Ѓорѓи Војтех), посветен на истоимениот скопски големец, е стрип на тандемот Д. Ташковски (сценарио) и М. Топуз (илустрација), објавен како 160-ти број на стрип едицијата „Никад робом“ на 2 август 1968 година.



Во воведот на овој стрип пишува:

„Отпор на тиранијата

Пљачките и насилството кои ги вршеле византиските војници над македонските Словени биле секојдневна слика во Македонија.

Тaа неподнослива состојба ги присилила македонските Словени по трет пат, по пропаѓањето на Самуиловото царство, да се дигнат на востание. Востанието избило во моментот кога Византија трпела големи порази на три краја од својата Империја: во Мала Азија од Селџуците, во Италија од Норманите, а на Балканот од Унгарците.

Меѓутоа искуството од претходните востанија (1040 и 1066) ги натерало македонските првенци во ова востание од 1072 година, да побараат сојузник вон Македонија, во останатите словенски браќа. За помош се обратиле кај зетскиот кнез Михаил, кој во тоа време ја имал најмоќната словенска држава на Балканот.

Иако и ова востание во Македонија било задушено, македонските Словени никогаш не престанале да се борат за својата слобода и за животот достоен за човек.“

Климент Охридски - стрип

„Kliment Ohridski“ (Климент Охридски), посветен на истоимениот македонски просветител, е стрип на Д. Ташковски (сценарио) и М. Топуз (илустрација).  Стрипот е објавен на 2 февруари 1968 година, како 134-ти број од југословенската стрип едиција „Никад робом“.



Во уводниот дел на стрипот пишува:

„Голем просветител

Две џиновски фигури стојат на прагот на македонската културна историја:

Климент Охридски и попот Богомил.

Додека попот Богомил ги поставил основите на силното богомилско движење кое пет векови ги нишало темелите на догматската зграда феудална Европа, дотаму Климент Охридски, пред полни 1050 години, го развил бајракот на словенската писменост и просвета.

Иако Климент Охридски, за чие што име е врзана охридската глаголска школа, својот културен гениј го развил на теренот на Македонија и меѓу македонските Словени, сепак неговото дело, како и делата на сите генијални луѓе на светот, не може да се врзе исклучиво за македонската национална граница. Напротив, тоа е своина на словенските народи воопшто. Бидејќи неговата борба околу ширењето на словенската писменост и просвета во суштина е само продолжение на гигантската борба која ја започнале во Моравија и Панонија неговите големи учители КИРИЛ И МЕТОДИЈ, кои наспроти „светата тројазичност“ ги поставиле темелите на словенската писменост и просвета, а со тоа и словенството го поставиле меѓу општоевропските културни токови.“

Одмазникот од деволските шуми

„Osvetnik devolskih šuma“ (Одмазникот на деволските шуми) е стрип нацртан од познатиот македонски стрип илустратор Љупчо Филиповски по сценарио на М. Јанковиќ. Стрипот е објавен на 23 декември, во далечната 1966 година, во 76 број на југословенската стрип едиција „Никад робом“.



Во воведот на стрипот пишува:

„Отпор на византиските сили

Својот најголем подем македонската држава го достигнала за време на владеењето на царот Самуил. Но византискиот цар Василиј II бил решен по секоја цена да ја освои Македонија. Затоа по неговата смрт веднаш започнал нови походи. Но и овој пат не успеал во целост. Успеал до 1014 година да ги освои Битола, Прилеп и Штип, а во текот на наредната година Воден и Меглен.

За сево ова време во Македонија се водела борба за престолот. Ароновиот син Јован Владислав, најпрво го убил самуиловиот син Гаврил Радомир, а потоа и зет кнезот Јован Владимир, со цел за себе да си го обезбеди престолот. Потоа се обидел да склучи мир со Византија. Василиј II не прифатил и борбата била продолжена. Траела без прекин околу две години. Резултатите биле поменливи. Имало низа на безуспешни напади на Струмица, Перник и Костур. Привремено бил освоен Охрид, а дури на крајот на 1017 година кај Сетине во јужна Македонија нанесен е тежок пораз на Јован Владислав. На почетокот на 1019 година, при опсадата на Драч, загинал Јован Владислав.

Високите племенски лидери, кои после неговата смрт застанале на чело на борбата, за да си ја зачуваат својата титула и позиција, не изразиле желба да ја продолжат борбата. Градовите без отпор се предавале, а потоа се ставани во служба на Византија. Измачувањата, убивањата, раселувањата, биле секојдневна појава. Затоа народот грчевито се бранел. Односот на силите бил неспоредлив. Поединечните отпори биле задушувани. Народните водачи со своите луѓе се повлекле во други земји за од таму да ја продолжат битката.“

Интересна тривија е дека и покрај тоа што стрипот целосно е на српско-хрватски јазик со латинично писмо, една реченица на 16 страна (Држите га!) е на кирилица.

Карпош - стрип

Ако некој мисли дека чествувањето на македонската историја и херои започнува со проектот Скопје 2014, длабоко се лаже.

Ако денес тоа се прави преку споменици, пред половина век присеќавањето на македонската историја се изразувало преку стрип кој што освен луѓето од Македонија го читале и оние од останатите републики на Југославија. Еден таков пример е стрипот „Karpoš makedonski seoski kralj“ (Карпош, македонскиот селски крал), на македонските автори на Д. Ташковски и М. Топуз, објавен во стрип едицијата „Никад робом“ на 13 декември 1968 година.




А.С. во соработка со Благојче Андонов

Сирма војвода - стрип

Во југословенската стрип едиција „Никад робом“ (Nikad robom), македонскиот стрип автор Љупчо (Љубомир) Филипов (Филиповски) ги има објавено стриповите[1]:

• (NIKAD ROBOM 69) Osveta jednookih (Lj. Filipovski) 1966
• (NIKAD ROBOM 76) Osvetnik devolskih šuma (M. Janković – Lj. Filipovski) 1966
• (NIKAD ROBOM 95) Zamke (D. Erić – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 105) Sirma vojvoda (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 121) Dobrovoljno u smrt (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1967
• (NIKAD ROBOM 133) U neprijateljskom osinjaku (I. Jordanovski – Lj. Filipovski) 1968
• (NIKAD ROBOM 165) Priča o Mirjamu (V. Veljić – Lj. Filipovski) 1968
• (NIKAD ROBOM 176) U obruču (Lj. Filipovski)  1968
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 18) Heroji na nožu (Lj. Filipovski) 1970
• (NIKAD ROBOM – CRTANA ŠKOLA 24) Nekrunisani kralj Kumanova (Lj. Filipovski) 1970

Во овој напис ви го претставуваме неговиот (и на И. Јордановски) стрип „Sirma Vojvoda“ (Сирма Војвода), за истоимената македонска ајдутка:

Во уводниот дел на стрипот пишува:

„Легендарната Сирма

Кон крајот на 18. и почетокот на 19. век ситуацијата во Македонија била многу тешка. Самоволните турски феудалци владееле со своите кралевини како полунезависни господари. Тие имале огромни поседи до кои што доаѓале по насилен пат: било преку одземање на земјиштето од други феудалци или пак од самите македонски селани. Тие големи комплекси на земја ги обработувале селаните со работа под многу тешки услови.

Македонскиот селанец бил посебно оптоваруван и со разни намети кои што турската држава ги пропишувала. Состојбата уште повеќе се влошила  кога тие намети почнале да ги собираат локалните феудалци. Тие од селаните земале многу повеќе од пропишаното. Оној кој што немал доволно пари, плаќал на самоволието на феудалците со сопствената оскудна земја. Така од ден во ден се повеќе растел бројот на потполно осиромашени и упропастени селани.

Во една таква неподнослива ситуација многу од селаните се одметнувале во шумите. Формирале ајдутски дружини и со оружје се спротивставувале на самоволието на турските феудалци. Огорченоста им давало натприродна сила. Ги победувале и многукратно посилните непријатели. Меѓу овие херои чија храброст посебно воодушевува била и една жена, легендарната Сирма.“

Стрипот „Sirma Vojvoda“ е објавен на 14 јули 1967 година.

[1] Nikad robom popis, Forum Stripovi

[Дополнително] „Документи за македонската историја“:

„Легендата за Сирма Војвода би требало да претставува пандан на легендите за Робин Худ во Англија или за Јаношек од чешките планини.

Каде се чуло видело
Моме војвода да одит

Со седумдесет ајдути
По таа Бистра планина
Со три барјаци црвени

Ова се првите стихови од народната песна „Сирма Војвода“ што почнала да се пее во Мијачко откако се раширила веста дека најголемиот водач на ајдуците во тоа време била всушност мома.

Стрипот е пишуван по текст на И. Јордановски и цртеж на Љ.Филиповски и е објавен на 14 јули 1967 година“